Sanayi Devrimi ve Arka Planı

İnsan gücüne dayalı üretimden makine gücüne dayalı üretime geçilmesine Sanayi Devrimi adı verilmektedir. Sanayi Devrimi, bilim teknik alanındaki gelişmelerin üretim alanında kullanılması neticesinde ilk olarak XVII.yüzyılda İngiltere’de başlamıştır. Sanayi İnkilabı, örgü ve iplik makinesinin yapılmasıyla dokuma üretiminde patlama yaşandı. XVII.yüzyılın sonunda Denis Papin ilk buhar makinesini yapmıştır. Thomas Sawery, buhar makinesini kullanarak su boşaltım makinesini yapmıştır. James Watt ise buhar makinesini geliştirmiştir. Sanayi Devrimi Nedenleri olarak; Rönesans hareketlerinin bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeleri hızlandırması Akılcı ve Aydınlanmacı düşüncenin etkisiyle bilimsel çalışmaların çoğalması Bilimsel buluşların sanayi üretiminde kullanılması Sanayileşmenin temel hammaddeleri olan taş kömürü ve demirin İngiltere ve Avrupa kıtasında bol miktarda bulunması gösterilebilir.

İngiltere’nin Sanayi İnkılabı’na öncülük etmesinde; Donanma gücünün büyüklüğü nedeniyle Fransa, İspanya ve Hollanda’yı geride bırakarak geniş bir sömürge imparatorluğu kurması Feodal toplumdan ticari topluma başarılı bir şekilde geçiş yapması Bir yüzyıl süren keşiflerin, korsanlık, ticaret ve savaşların İngiltere’yi dünyanın en zengin ülkesi getirmesi etkili olmuştur. Sanayi İnkilabı ile ortaya çıkan toplumsal sorunlar arasında;

  • Kentleşme
  • Yoksulluk
  • İşsizlik
  • Çocuk işçiliği bulunmaktadır.

Kentleşme: Kentleşme; İngiltere, Fransa ve Almanya gibi ülkelerde genel olarak sanayileşme ile paralel olarak gerçekleşmiştir. Kentleşme, işgücü fazlalığına dayalı olarak işsizlik, yoksulluk, suç ve şiddet gibi pek çok sorunu da beraberinde getirmiştir. Sanayi İnkılabı ile kentler büyük endüstri merkezlerine dönüşmüş ve metropoller ( büyük kentler) ortaya çıkmıştır.

Yoksulluk: Yoksulluk toplumdaki pek çok kesim gibi işçiler arasındaki en temel toplumsal sorunlardan biridir. Sanayi İnkılabı şartları düşünüldüğünde yoksulluğa yol açan temel neden gelir azlığı ve yetersizliğidir. Zira bu dönemde işçiler sermaye sahipleri tarafından düşük ücret karşılığında çok uzun saatler boyunca karın tokluğuna çalıştırılmaktadır. Bu dönemde işçilerin kazandığı ücret ailelerini geçindirmeye yeterli değildir.

İşsizlik: Sanayi İnkılabı ile beraber işsizligin artmasındaki en temel etken mevcut iş ve talep yetersizliğine karşın belli bölgelerde oluşan aşırı nüfus artışıdır. Sanayi İnkılabı’nın ardından yaşanan kırsal göç neticesinde pek çok tarım işçisi çalıştıkları toprakları bırakıp fabrikaların ve madenlerin bulunduğu büyük şehirlere gelmişlerdir. Bu durum büyük kentlerin nüfusunu arttırmış, Batı toplumu sorunu ile karşı karşıya kalmıştır.

Çocuk İşçiliği: Çocuk işçiliği 16 ve 17. Yüzyılda Amerika’da köleliğin yayılmasıyla önemli bir sorun haline gelmiştir. Ancak en tehlikeli boyutuna Sanayi İnkılabı’nın gerçekleştiği 18.yüzyılda ulaşmıştır. Bu dönemde Avrupa ve Amerika’da kölelik yasaklanmaya çalışılmış,bu durum ise sermaye sahiplerini ucuz işgücü aramaya itmiştir. Bu işgücü kadınlar ve çocuklar olmuştur. Bu dönemde çocuklar aileleriyle birlikte ya da tek başlarına fabrikalarda çalışmaya başlamışlardır. Çocukların çalışma süreleri günlük 17-18 saate ulaşmıştır. Haftanın her günü aynı işi yapan çocuklar kısa sürede hayatlarını kaybetmişlerdir. Bu dönemde çocuklara ödenen ücret yetişkin bir kişiye ödenen ücret üçte biri kadardır. Sanayi Devrimi ile birlikte bilim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmeler ve sonuçları:

  • Telefon, 1876 yılında Alexander Graham Bell tarafından tasarlanmış ve icat edilmiştir.
  • Dikiş Makinesi, 1834 yılında Walter Hunt tarafından icat edilmiştir.
  • Telgraf, Samuel Morse tarafından 1840 yılında icat edilmiştir.
  • Ampul, 1879 yılında Thomas Edison tarafından icat edilmiştir.
  • Elektrik pili, 1800 yılında Alessandro Volta tarafından icat edilmiştir.
  • Elektrik motoru,1821 yılında Micheal Faraday tarafından icat edilmiştir.
  • Radyo, 1898 yılında Guglielma Marconi tarafından icat edilmiştir.

Balta Limanı Ticaret Antlaşması 1838 yılında İngiltere ve Osmanlı Devleti arasında imzalanmış olup bu antlaşma ile birlikte; Osmanlı Hükümetinin ülke içinde fiyatları kontrol edebilmek amacıyla uyguladığı tekel sistemi kaldırılacaktı. Böylece işlenmiş ya da işlenmemiş tarım ürünlerinin ve sanayi mallarının yabancı tüccarlar tarafından alınıp satılması serbest olacaktı. Sanayi İnkılabı ile birlikte Osmanlı devleti’nde İthalat’a dayalı tüketim yaygınlaşmıştır. Ülke ekonomisi dışa bağımlı hale gelmiştir. Ülkenin jeopolitik önemi artmıştır. Ülke topraklarında sömürge amaçlı faaliyetler artmıştır. Avrupa ile olan rekabet azalmış, yerli esnaf ve lonca teşkilatı çökmüş, işsizlik artmıştır. İşçi sınıfı ortaya çıkmıştır Çalışanların haklarını korumaya yönelik sendikal faaliyetler artmış, sosyalizm ile komünizm gibi fikirler ortaya çıkmıştır. Üretilen malın pazarlanmasını kolaylaştıracak kapitalizm ve liberalizm gibi fikirler ortaya çıkmıştır. Burjuvazi’nin daha da kuvvetlenerek halktan aldığı destekle siyasette etkin rol oynamıştır. Avrupa büyük şirketler kurulmuş ve bankacılık sektörü gelişmiştir. İletişim ve ulaşım sektörü gelişmiş, demiryolları ve buharlı gemilerde ulaşım hizmetleri yaygınlaşmıştır. Hammadde ve pazar arayışı artmıştır. Afrika ,Asya ve Amerika kıtasının zenginlik kaynaklarını ele geçirmek amacıyla sömürgecilik faaliyetleri artmıştır. İngiliz vatandaşlarına hububat, pamuk, ipek, yün, bakır gibi ihracı yasak veya izne tabi Osmanlı ürünlerini serbestçe ihraç etme hakkı verilecekti. Osmanlı Devleti’nin kendi topraklarında uyguladığı iç gümrükler yerli tüccarlar için devam ederken yabancı tüccarlar için tamamen kaldırılacaktı. Yerli tüccarlar, ihraç malları için ödedikleri yüzde 3 vergi yerine yüzde 12, ithal malları yüzde 5 ve transit mallar yüzde 3 vergi öderken, yabancı tüccarlar ihraç ve transit mallar için vergi ödemekten muaf tutulacaktı. Sanayi İnkılabı ile birlikte Osmanlı Devleti’nde İthalat’a dayalı tüketim yaygınlaşmıştır. Ülke ekonomisi dışa bağımlı hale gelmiştir. Ülkenin jeopolitik önemi artmıştır. Ülke topraklarında sömürge amaçlı faaliyetler de artmıştır. Avrupa ile olan rekabet azalmış, yerli esnaf ve lonca teşkilatı çökmüş, işsizlik artmıştır.

 

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir